Zweden verkoopt zijn natuur als een wellnessproduct en de toeristen komen in recordaantallen. Buitenlandse reisorganisaties zoals het Gentse Travelbase verdienen aan het allemansrätten, het recht op vrije natuur, terwijl amper iets van die omzet in Zweden achterblijft. Tegelijk sneed de overheid het natuurbudget met bijna twee derde, en op de drukste plekken kost een toerist de natuur intussen meer dan hij opbrengt.
① Reden
Tijd doorbrengen in de natuur is gezond. De Wereldgezondheidsorganisatie brengt blootstelling aan natuur in verband met minder stress, een betere stemming, een sterkere cognitieve functie en een lager risico op chronische ziekten. Groene ruimtes, bossen en water bieden bovendien kansen voor beweging, sociaal contact en ontspanning, die elk bijdragen aan de algemene gezondheid.
In Zweden hoef je daar geen moeite voor te doen want de natuur is er voor iedereen. Het allemansrätten, oftewel het recht op vrije toegang tot de natuur, is geen uitgeschreven wet. Het is gewoonterecht: erkend in de grondwet, maar nergens in detail gedefinieerd. Het geeft inwoners én toeristen de vrijheid om vrij te bewegen door de natuur. Je mag wandelen, fietsen, skiën, varen en zwemmen, zelfs op particulier gebied. Één tot twee nachten kamperen in het wild mag ook.
Er is één basisregel: niet verstoren, niet vernielen. Je respecteert de privacy van anderen en je berokkent geen schade aan de natuur. Maar er zijn nog andere grenzen.
Elk stukje natuur in Zweden heeft een juridische eigenaar. Op het terrein van particuliere landeigenaren of bedrijven mag je prima een nacht de tent opzetten. In nationale parken en natuurreservaten gelden strengere regels.
Daarnaast gelden ook voor georganiseerde groepen andere regels. Volgens het Zweedse Agentschap voor Milieubescherming bestaat er namelijk geen collectief allemansrätten. Wanneer je met een grotere groep de natuur intrekt, stijgt het risico op overlast en schade. Daarom wordt er beter toestemming gevraagd aan de landeigenaar en gelden er strengere regels.
Ook mag het recht om vrij door de natuur te trekken niet zomaar gecommercialiseerd worden. In 1996 maakte een rechtszaak over georganiseerde kanovaarten juridisch duidelijk dat ook commerciële activiteiten van het allemansrätten gebruik mogen maken, zolang er voldoende rekening wordt gehouden met de belangen van de landeigenaar en het geen schade aan de natuur berokkent. En dat is niet altijd het geval.
Wildkamperen | Bordje | Kampvuur | Toilet | Wildkamperen @Maren Kuhn
Natuur is goed voor je, en die natuur is vrij. Zweden heeft er genoeg van. Het land scoort al jaren bij de gelukkigste landen ter wereld en de vrije toegang tot de natuur is daarbij een bijdragende factor. Dat is ook het startpunt van Visit Sweden, de officiële toerisme-organisatie van het land.
@Maren Kuhn
Visit Sweden
Chief Marketing Officer
Verantwoordelijk voor de internationale marketing van Zweden als reisbestemming en de digitale marketingstrategie.
Elk jaar zet de organisatie één of twee grote internationale campagnes op. Ze worden gebouwd op inzichten: wat speelt er in de maatschappij, wat zijn de tendensen en wat kan Zweden op een authentieke manier bieden? Eén van die campagnes werd The Swedish Prescription. "We hebben van Zweden een medische welzijnsbehandeling gemaakt", zegt Nils Persson, Chief Marketing Officer van Visit Sweden.
Artsen over de hele wereld schrijven steeds vaker natuur en cultuur voor als behandeling. Tegelijk groeit wellnesstoerisme wereldwijd. Visit Sweden zag een kans en zette de marketingcampagne op poten. Ze lieten wetenschappelijk onderzoek uitvoeren om te kijken of Zweden die claim kon waarmaken. Op de website van de organisatie is sindsdien een symbolisch voorschrift te downloaden. De campagne werd een succes en is opgepikt in meer dan zeventig landen.
Maar Visit Sweden wil meer dan toeristen naar Zweden lokken. Hoeveel mensen de natuur intrekken dankzij hun campagnes, weet de organisatie naar eigen zeggen niet. "Dat kunnen we niet meten. We hebben geen zicht op hoeveel mensen eigenlijk natuurtoerisme beoefenen", geeft Persson toe. Toch denkt de organisatie na over wat die toeristen doen als ze er zijn. Persson is duidelijk: het allemansrätten brengt verantwoordelijkheid met zich mee, en die verantwoordelijkheid vertaalt zich in hoe Visit Sweden haar campagnes opbouwt.
Nils Persson over strategie om toeristen te spreiden.
② Case
De Gentse touroperator Travelbase verkoopt rust, ongerepte natuur, de vrijheid van het allemansrätten, een week peddelen door de meren van de provincie Dalsland. Ze afficheren zich als een duurzame aanbieder die teruggeeft aan de regio. Wij legden die belofte naast de cijfers.
Begin bij de prijs. Een week kanoën bij The Canoe Trip kost gemiddeld € 345 per persoon. Trek de natuurpas en de sluispas eraf, kosten die ook bij een lokale verhuurder bovenop komen, en je houdt zo'n € 290 over voor de kano en de uitrusting. Een paar kilometer verderop verhuurt Nordkanot hetzelfde pakket voor het equivalent van € 132 per persoon. Travelbase is meer dan dubbel zo duur.
Wekelijks tussen de 100 en 200 kanoërs in provincie Dalsland via het verkoopslabel The Canoe Trip. Omzet stroomt terug naar België.
Kleinschalig, wekelijks tussen de 10 en 50 kanoërs. Omzet blijft in de regio.
Niet naar Zweden. Travelbase Sweden AB, de tak achter The Canoe Trip, boekte in haar eerste boekjaar € 360.000 omzet over elf maanden. Daarop betaalden ze € 16.000 aan vennootschapsbelasting in Zweden. De Belgische moeder in Gent draaide datzelfde jaar (voor al zijn reizen) € 45,6 miljoen. Het personeel zit ook in Gent: 83,2 voltijdse krachten tegenover 0,75 bij de Zweedse tak. Onder de vorige lokale eigenaar die de kano's aanbood op het basecamp werkten er nog vier mensen vast. Dat staat in zijn eigen jaarrekening.
Op basis van de boekingskalender en het aantal kano's dat we via openbare beelden konden tellen, tussen de vijftig en honderd, schatten we de potentiële seizoensomzet van de weekreis alleen al op € 1,1 tot 2,2 miljoen. Het contrast met de € 360.000 die in Zweden wordt geboekt, blijft groot. Hun bijdrage aan de Zweedse economie, blijft laag.
'Goed voor lokale community', zegt de badge op hun site. Voor de reis zouden ze voornamelijk samenwerken met lokale partners voor overnachting, transport en activiteiten. In de praktijk klopt daar weinig van. Het basecamp waar de reis start is hun eigendom. Dat bevestigen ze zelf op hun geschiedenispagina: ze namen de vorige eigenaar over en doopten de plek om tot Outpost North. Onderweg slapen de kanovaarders in de shelters van Dalsland Nordmarken (DANO), infrastructuur die de reiziger kan gebruiken na het kopen van een verplichte natuurpas. En de maaltijden voor tijdens de trip komen uit pakketten van het Nederlandse Adventure Food, zichtbaar op Travelbase' eigen promotiefoto's.
Wat overblijft: de Butterfly Foundation, Travelbase' eigen stichting. Daar ging in 2025 in totaal € 11.870 naartoe voor vijf Zweedse natuurprojecten. Dat is 0,026% van de groepsomzet. Een onafhankelijk keurmerk, het Zweedse Nature's Best, heeft Travelbase niet.
Travelbase doet niets tegen de wet. Ze maken gebruik van juridische structuren om hun omzet en winst in België te houden. Maar ze adverteren zichzelf als een duurzame reisorganisatie die de lokale gemeenschap ondersteunt, terwijl ze in werkelijkheid weinig bijdragen aan de regio waar ze actief zijn.
We legden deze bevindingen voor aan Travelbase en vroegen om een reactie. Tegen onze deadline kregen we geen antwoord.
Het voorbeeld van Travelbase is extreem. Niet elke buitenlandse aanbieder gebruikt het allemansrätten op deze manier, en ook lokale operatoren ontkomen niet aan dezelfde druk. Wie winst wil maken, heeft klanten nodig. En hoe meer klanten, hoe zwaarder de last op de natuur en op de regio. Elke operator maakt daarin een keuze, bewust of niet. Wij brachten die keuzes terug tot een schaal met drie posities: respecteren, neutraal, of maximaliseren.
01 · respecteren
Vraagt een onafhankelijk keurmerk aan, zoals het Zweedse Nature's Best. Met harde eisen aan ecologische impact en lokale verankering.
02 · neutraal
Geen certificering, maar ook geen aantoonbare uitbuiting. De grootste groep, en meteen de groep die buiten beeld van elk toezicht blijft.
03 · maximaliseren
Maximale omzet, minimale teruggave. De natuur als gratis decor.
Duurzaamheidsclaims vliegen ons tegenwoordig om de oren. Het Zweedse Nature’s Best-label is het enige onafhankelijke duurzaamheidslabel voor natuurtoerisme in het land en stelt strenge eisen aan de bedrijven die het mogen voeren.
Organisaties die het keurmerk dragen, moeten voldoen aan strikte ecologische en sociale criteria. Het uitgangspunt is helder: bezoekers mogen de natuur ervaren, maar niet ten koste van haar waarde. De opbrengsten van het toerisme moeten bovendien zichtbaar terugvloeien naar de lokale gemeenschappen en landschappen die het mogelijk maken.
Kajak & Uteliv draagt al twintig jaar het strenge Nature’s Best-label. Dat de onderneming daarmee een uitzondering is in de regio rond Stockholm, komt volgens eigenares Astrid Landgren Patterson grotendeels door de tijdsintensieve certificering. "Voor een kleinschalig bedrijf dat maar vier maanden per jaar actief is, weegt de administratieve last vaak niet op tegen de voordelen", vertelt ze. Grote spelers hebben daar de capaciteit voor, lokale ondernemers zelden.
@Maren Kuhn
Kajak & Uteliv
Outdoorgids
Werkt als kajakgids en begeleidt bezoekers tijdens tochten door de archipel rond Stockholm.
Bovendien eist het keurmerk meer dan enkel natuurbehoud, bedrijven moeten een meetbare economische meerwaarde creëren voor de streek. Bij Kajak & Uteliv vertaalt zich dat in kleinschalige excursies en een hecht lokaal ecosysteem. Wie er een kajak huurt, krijgt direct tips voor overnachtingen in de buurt, waarna die ondernemers de toeristen weer doorverwijzen naar lokale bakkers of fietsverhuurders. Zo blijft het geld in de regio circuleren.
Voor Patterson voelt die verplichte lokale en duurzame aanpak niet als een last, maar als de normaalste zaak van de wereld. "Het zit in kleine keuzes", zegt ze. "Van de koffie die je schenkt en het toiletpapier dat je gebruikt, tot de boodschap die je bezoekers meegeeft over hoe ze zich in de Zweedse natuur horen te gedragen."
Astrid Landgren Patterson over Nature’s Best-label
③ Beleid
Niet alle Zweedse natuur is gelijk. Onder het allemansrätten vallen drie soorten gebied. Elk met een eigen eigenaar en eigen regels.
Nationaal
Van de nationale overheid. Zij bezit de grond en beheert ze, met strenge regels over het gebruik. Vrij kamperen mag niet. Daarvoor zijn aangewezen plekken.
Provinciaal
In handen van de overheid of van privé-eigenaars, maar onder de jurisdictie van de provincies. Zij staan in voor het onderhoud en leggen de restricties op.
Privaat
De rest, en dat is bijna heel Zweden. Hier geldt enkel de basisregel van het allemansrätten: iedereen mag de natuur gebruiken, verder zijn er geen beperkingen.
Het onderhoud van de Zweedse natuur wordt grotendeels uit één pot betaald. Die heet Anslag 1:3, het geld voor het beheer van waardevolle natuur. De regering vult de pot, het Zweedse Agentschap voor Milieubescherming verdeelt ze. Een deel gaat rechtstreeks naar de provincies, die er het dagelijkse onderhoud mee betalen: paden, bruggen, vlonders, toiletten, bivakplaatsen. Dat deel heet de beheerssubsidie.
Alle bedragen zijn omgerekend van Zweedse kroon naar euro tegen een koers van 1 kroon = € 0,091.
Net die beheerssubsidie is uitgehold. Volgens de begrotingscijfers van het Zweedse Agentschap voor Milieubescherming zakte ze van € 80 miljoen in 2022 naar € 27,5 miljoen het jaar daarop, bijna twee derde weg in één begrotingsjaar. Sindsdien blijft ze daar hangen. Het geld dat specifiek bestemd is voor shelters en voorzieningen kromp in dezelfde periode met 83%.
Op papier keert het tij in 2026: volgens de begrotingsbrief van de regering groeit de hele pot met circa dertig procent, naar € 150 miljoen. Maar die groei gaat niet naar onderhoud. Ruim € 92 miljoen ligt vast voor specifieke prioriteiten: herstel van wetlands, wolvenbeheer en de uitvoering van de Europese natuurherstelverordening. De beheerssubsidie voor de provincies blijft bevroren op € 27 miljoen. Voor het gewone onderhoud van bestaande parken verandert er dus weinig.
En er komt elk jaar natuur bij. Zweden ging van 4.627 beschermde gebieden in 2018 naar ruim 6.004 vandaag. Per gebied is de beheerssubsidie sinds 2018 met 43% gedaald, gecorrigeerd voor inflatie. Meer terrein, minder geld per stuk.
Bron: Zweeds Milieuagentschap, Milieubeschermingsregister
Volgens Gisela Norberg, projectmedewerker bij het Zweedse Agentschap voor Milieubescherming, zullen met deze budgetten de Zweedse natuurdoelen niet gehaald worden. Ze wijst erop dat de prioriteiten op dit moment anders liggen: er gaat veel geld naar defensie en dat is overal in Europa zo.
De gevolgen ziet ze in de nationale parken. De houten vlonderpaden, waarvan het hout om de zoveel jaar vervangen moet worden, krijgen dat onderhoud niet meer. Sommige paden gaan dicht. Voorzieningen die te ver heen zijn en weinig gebruikt worden, worden weggehaald. De Zweedse Rekenkamer concludeerde in een audit dat de tekorten de parken dwingen om voorzieningen af te bouwen. Hoeveel precies, weet niemand: het wordt nergens bijgehouden. Of zo'n shelter ooit terugkomt? Misschien later, als er weer geld is.
Eén ding kan het Zweedse Agentschap voor Milieubescherming niet doen, zegt Norberg: de parken sluiten. Die blijven er, om te verkennen. Een pad kan dicht, een toilet kan weg, maar de natuur blijft open. En de toeristen blijven komen.
Owe Lindström, voorzitter van Dalsland Nordmarken (DANO), ziet het gebeuren, al is het niet in zijn eigen gebied. Onlangs zat hij in de provincie Skåne, in een zaal met tachtig à negentig grondeigenaars. "Ze hadden shelters, maar nu halen ze die weg omdat ze het geld niet hebben", vertelt Lindström. In de provincie Dalsland gebeurt dat niet. Daar staat elke zomer een nieuwe shelter.
@IF
Dalsland Nordmarken (DANO)
Voorzitter
Beheert de schuilhutten en paden waarop operators hun product bouwen — zonder bijdrage.
Want waar de overheid zich terugtrekt, neemt DANO over. "Waar vroeger gras stond, groeit nu niets meer", zegt Lindström. "En dat blijft zo, nog vele jaren." Het gebeurt op de drukste plekken, en het is precies waarom de organisatie bestaat. Zonder infrastructuur zwerven toeristen vrij door de natuur en verstoren ze het ecosysteem. Door aangewezen plekken te voorzien, 112 in totaal waarvan 107 met shelter, vuurplaats en droogtoilet, houdt DANO enige controle. "Ze betalen voor de service", vat Lindström het samen.
Eén nuance is belangrijk: DANO is geen noodverband dat de bezuinigingen opvangt. De organisatie werkt op privégrond, waar de overheid nooit voor onderhoud zorgde, en ze deed dat al lang voor de budgetten begonnen te dalen. Tot 2016 kreeg DANO nog een kleine bijdrage van de lokale overheid, samen zo'n € 50.000 per jaar. Toen besloten de provincies ermee te stoppen. "Het was de overheid die besliste: geen geld meer. Je moet zelfvoorzienend zijn." Het lukte. De kaartprijs ging omhoog, en verder veranderde er weinig.
Die kaart is de motor van het hele model. Wie in provincies Dalsland of Värmland gebruikmaakt van de kampeerplekken, koopt een natuurkaart: acht euro per persoon per nacht. "Met die natuurkaart halen we ongeveer € 500.000 per jaar binnen", zegt Lindström. Genoeg voor het onderhoud, voorlopig. Maar alles wordt duurder en het aantal toeristen blijft stijgen, dus over enkele jaren gaat de prijs naar tien euro.
En dat aantal toeristen is precies waar Lindström van wakker ligt. "We willen niet meer mensen in het gebied", zegt hij. "We zeggen het duidelijk: het is genoeg." In het hoogseizoen telt zijn organisatie DANO tot wel duizend kano's per dag. Buitenlandse touroperatoren blijven groepen de wildernis in sturen en floreren financieel, maar de vraag blijft wie er in de regio daadwerkelijk iets aan overhoudt.
Volgens Lindström weinig. Wat in Zweden achterblijft, is vooral de slijtage.
Bron
Toerist · België
betaalt ±€ 345
Operator
Travelbase · Gent
marge blijft in België
Uitvoering
Lokale subcontractor
beperkt deel
Draagkracht
Natuur
draagt de druk, krijgt niets
Of de operatoren zelf zouden moeten bijdragen aan het herstel, blijft een open en complexe vraag. Het DANO-bestuur heeft het besproken, ook met de operatoren zelf, maar zonder concrete uitkomst. "Als de ene het doet, moeten ze het allemaal doen", zegt Lindström. Daarbij twijfelt hij of een heffing echt iets oplost aan de drukte: "Hoe dan ook rekenen die bedrijven zo'n kost toch gewoon door aan de bezoeker."
Toch berust het hele verdienmodel op een fundamenteel misverstand. Het idee dat de Zweedse natuur er voor commerciële partijen 'gratis' bij ligt, klopt juridisch niet. Gisela Norberg van het het Zweedse Agentschap voor Milieubescherming is daar scherp in: "Wie commercieel groepen de natuur in leidt, valt buiten het allemansrätten. Zij horen eerst een akkoord te sluiten met de grondeigenaar. Het is niét gratis." Alle grond in Zweden is immers van iemand. Of de grote buitenlandse operatoren die afspraken structureel maken en of dat daadwerkelijk iets oplevert voor het natuuronderhoud, blijft in de praktijk uiterst schimmig.
Ondertussen ziet Lindström wel iets bewegen bij de operatoren, en wel om een heel pragmatische reden: hun eigen klanten beginnen te klagen. "Die komen terug van hun reis en zeggen: er zijn te veel mensen, het voelt niet meer wild. Het lijkt bijna een stad."
Waar het heen gaat als er niet wordt ingegrepen, wil hij niet onnodig dramatiseren. "Ik zou het woord catastrofaal niet gebruiken, want dat is het niet", relativeert hij. "Maar over een paar jaar zullen de toeristen steeds meer kapotmaken." En de ironie daarvan is groot. Als het gebied is versleten, komen er vanzelf minder mensen, simpelweg omdat de idylle waarvoor ze betaalden niet meer bestaat. "Het is een soort zelfvernietiging van hun eigen businessmodel."
④ Natuur vs. economie
Natuur en economie lijken tegenpolen. In Zweden gaan ze hand in hand. De rust van de natuur trekt bezoekers, die bezoekers brengen geld op, maar laten op hun beurt sporen na. Er bestaat geen voordeel zonder nadeel.
Het Tyresta National Park herbergt een van de oudste oerbossen van Zweden. Het park is, samen met het omliggende natuurreservaat, 5000 hectare groot. Omdat het op zo’n 20 kilometer van de hoofdstad Stockholm ligt, is het een echte toeristische trekpleister. Jaarlijks komen er meer dan een miljoen binnen- en buitenlandse toeristen over de vloer.
"Ongeveer twintig procent van de bezoekers is buitenlands", zegt Magnus Zetterström, parkwachter in Tyresta National Park bij Stockholm. Eén op de vijf komt dus van ver, een teken van hoe sterk de Zweedse natuur internationaal is gaan opvallen.
@Achilles Gossaert
Tyresta National Park
Parkwachter
Verantwoordelijk voor de infrastructuur in het park en het natuurreservaat: shelters, vuurplaatsen, wandelpaden en bruggen
Door de bezuinigingen van de regering op de budgetten voor natuurbehoud moet het park het op dit moment stellen met een derde van het oorspronkelijke budget. Heel wat paden kunnen minder goed worden bijgehouden en het park moet op zoek naar alternatieven. “We werken meer met vrijwilligers en zoeken naar beurzen en andere financieringsbronnen. Dat is een nieuwe manier om een deel te financieren. Het kost veel meer tijd”, stelt Zetterström.
Veel bezoekers en minder budget om het park te onderhouden, het creëert een spanningsveld. Daardoor is de impact van menselijke activiteit in de natuur goed zichtbaar in Tyresta National Park. Vooral tijdens de coronapandemie was het zwaar.
De bezoekersaantallen waren toen meer dan het dubbele van het jaar voordien, waardoor er veel meer activiteit was in het park. “Mensen willen niet zitten waar iedereen zit. Dus zetten ze ergens anders een tent op, met een vuurtje. De volgende ziet dat daar al iemand heeft gezeten, en doet net hetzelfde: tent, vuur. En zo gaat het door”, vertelt Teckla Jackson, parkwachter in het Tyresta National Park.
@Achilles Gossaert
Tyresta National Park
Parkwachter
Verantwoordelijk voor het natuurbeheer: bosbeheer en houtkap, invasieve soorten en de jacht in de natuurreservaten.
Sinds die pandemie blijft de toeloop groot. Veel bezoekers weten niet wat het allemansrätten inhoudt, wat een grote inspanning vraagt om het park netjes te houden.
Magnus & Teckla over impact op de natuur en daling van de budgetten
De toeristische economie bloeit door het grote aantal toeristen. Zweden valt steeds meer op als ideale vakantiebestemming om tot rust te komen in een natuurlijke omgeving. De economische impact heeft echter een positieve én een negatieve kant.
"Bestedingen betekenen werk", stelt gedragseconoom Tobias Heldt. "Mensen kunnen ervan leven: gidsen, winkels, bakkers." Maar de cruciale vraag is: volgt het geld de toeristen, of lekt het weg?
Dat hangt sterk af van wie de touroperator is. "Als buitenlandse ondernemers hun eigen eten en spullen meebrengen, is te veel ervan ingevoerd", legt Heldt uit. De operatoren creëren als het ware een "mini-kolonisatie", waardoor de lokale economie wordt overgeslagen en juist benadeeld raakt.
Volgens het Zweedse agentschap voor economie en regionale groei was in 2025 toerisme goed voor 2,8% van het Zweedse Bruto Nationaal Product (BNP). De Zweedse Toeristenvereniging en de Zweedse Outdoor Vereniging rapporteren dat natuurtoerisme daar een fors deel van is, met een geschatte economische waarde van € 19,1 miljard.
@IF
Dalarna universiteit
Gedragseconoom
Doet toegepast toerisme-onderzoek vanuit de gedragseconomie en doceert evenemententoerisme en toerisme-economie.
Voordelen
Nadelen
"Geld verdienen aan uitsluitend natuuractiviteiten is niet makkelijk", zegt Heldt over de lokale ondernemers. De huidige gezondheidsclaim verandert dat speelveld compleet: "Verpak je het als goed voor lichaam en geest, dan kun je er aanzienlijk meer voor vragen. Dat is pure marketing."
Bestaat er dan een kantelpunt waarbij één toerist de Zweedse staat meer kost dan hij opbrengt? "Dat verschilt per gebied, maar op de drukste plekken is dat zeker het geval", bevestigt Heldt.
"Je moet de winst van de internationale toeristen afwegen tegen de kost voor de natuur. Het probleem is dat die ecologische voetafdruk vandaag niet exact te meten valt." Onderzoekers leunen nu nog zwaar op hotelcijfers, maar die vertellen slechts een deel van het verhaal.
Om die blinde vlek te dichten, haalde het team van Heldt recent een project van € 1,1 miljoen binnen. Daarmee willen ze exact in kaart brengen waar bezoekers verblijven, waar ze shoppen en waar ze wandelen. Kortom: voor het eerst zou de échte impact van de bezoeker op de kwetsbare natuur meetbaar worden.
⑤ Conclusie
Zweden verkoopt zijn natuur als een wellnessproduct. Het probleem is dat dat medicijn op de drukste plekken zijn eigen werking ondergraaft.
De schade valt op het eerste gezicht mee. Zweden is een groot land met veel natuur, en de toeristen zitten lang niet overal. Maar waar ze zich concentreren, is de impact zichtbaar. Mensen wandelen de paden kapot, kamperen waar het niet mag, steken vuur aan op plekken zonder voorziening. Nu is die schade nog beperkt. Blijft de druk groeien, dan wordt ze onomkeerbaar.
En de druk groeit. Natuurtoerisme zit in de lift, en grote, vaak internationale bedrijven gebruiken de wellnessbelofte om zoveel mogelijk mensen te lokken. Voor hen is de natuur vaak een product, geen gebied om te beschermen. Ze maken er gebruik van tegen weinig kost of compensatie.
Toerisme is doorgaans goed voor een regio: het brengt geld naar lokale handelaars. Maar dit model werkt anders. De reiziger stapt in het buitenland op de bus, zit een dag later in de kano, eet uit meegebrachte pakketten en vertrekt een week later weer richting huis. Alles is vooraf betaald en geregeld, ver buiten Zweden. De lokale handelaar ziet hen nauwelijks.
Daarin schuilt de paradox. Hetzelfde model dat zoveel mogelijk mensen op één plek zet, ondergraaft zichzelf. Groeit de druk door, dan maken de operators hun eigen product kapot. De belofte van rust valt niet waar te maken met honderd anderen in hetzelfde gebied.
De oplossing ligt volgens experts en lokale ondernemers in spreiding. Een eind verderop is de natuur vaak bijna identiek, alleen veel leger. Zweden is groot genoeg om al die bezoekers op te vangen. Alleen niet op één plek.
⑥ Credits
Achilles Gossaert
Maren Kuhn
Niels Jonckheere
Phébe Pieters